سامانه جامع غذا | از کارخانه تا سفره
مزه‌نامه؛ سامانه جامع غذا
سامانه جامع غذا

مرغ دوکیلویی و صنعت طیور؛ ممنوعیت کشتار مرغ سنگین چه اثری بر تولید دارد؟

نویسنده: تحریریه مزه‌نامه

تغییر وزن هدف مرغ گوشتی شاید در نگاه اول تصمیمی فنی در مرغداری باشد، اما اثر آن به زنجیره‌ای از تصمیم‌ها در جوجه‌ریزی، خرید خوراک، ظرفیت کشتارگاه، بسته‌بندی، عمده‌فروشی و سبد مصرف خانوار می‌رسد. وزارت جهاد کشاورزی از طرحی برای تولید و عرضه مرغ در «وزن و سن بهینه اقتصادی» خبر داده که قرار است از ابتدای دی ۱۴۰۵ آغاز شود. پرسش مهم برای صنعت طیور این است که آیا کاهش وزن پرنده در زمان کشتار، به کاهش هزینه واقعی هر کیلو گوشت قابل‌فروش می‌انجامد یا تنها شیوه تقسیم هزینه‌ها میان بازیگران را تغییر می‌دهد؟

بازدید از خط فرآوری گوشت مرغ در کشتارگاه صنعتی، تجهیزات فولادی و کارگران با لباس بهداشتی

به گزارش مزه‌نامه، خبرگزاری تسنیم در ۱۹ آبان ۱۴۰۵ از قول معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی اعلام کرد که ورود مرغ‌های با وزن بیش از دو کیلوگرم به کشتارگاه‌ها از ابتدای دی ممنوع خواهد شد. گزارش مهر نیز آغاز طرح از زمستان را تأیید می‌کند. این خبر درباره برنامه اعلام‌شده برای آینده است؛ نه قانونی که اکنون در همه کشتارگاه‌ها اجرا شده باشد. جزئیات اجرایی، استثناهای احتمالی و شیوه برخورد با قراردادهای قبلی باید با دستورالعمل رسمی همان زمان کنترل شود.

چرا وزن کشتار به اقتصاد تولید مربوط است؟

مرغ گوشتی در طول دوره پرورش خوراک مصرف می‌کند، وزن می‌گیرد و به‌تدریج به نقطه برداشت می‌رسد. برای مقایسه دو روش پرورش فقط دان مصرفی کافی نیست. شاخص «ضریب تبدیل خوراک» نشان می‌دهد به‌طور متوسط چه مقدار خوراک برای تولید یک واحد افزایش وزن لازم بوده است. این شاخص به نژاد، کیفیت دان، سلامت گله، شرایط سالن و سن پرنده وابسته است. در بسیاری از شرایط، نگهداشتن گله برای رسیدن به وزن‌های بیشتر می‌تواند مصرف خوراک، مدت اشغال سالن و ریسک تلفات را افزایش دهد؛ اما این یک قاعده عددی ثابت برای همه مرغداری‌ها نیست.

فرض کنید مرغداری در یک دوره آزمایشی بتواند به‌جای پرورش ۴۵روزه، گله را در سن کمتری بفروشد. سالن زودتر خالی می‌شود و امکان جوجه‌ریزی دوره بعدی فراهم می‌شود. این امتیاز زمانی به سود تبدیل می‌شود که بازار جوجه یک‌روزه، دان و ظرفیت کشتارگاه هماهنگ باشند. اگر مرغدار مجبور باشد پرنده سبک‌تر را با تخفیف بیشتری بفروشد یا بین دوره‌ها چند هفته سالن خالی بماند، مزیت زمان از بین می‌رود. پس سن کشتار، یک متغیر مستقل از قیمت فروش نیست.

نکته ظریف دیگر، تفاوت «وزن زنده» و «وزن لاشه» است. وقتی یک مقام درباره مرغ دوکیلویی سخن می‌گوید باید معلوم باشد منظور وزن زنده هنگام تحویل به کشتارگاه است یا وزن محصول پس از کشتار. این دو با یکدیگر برابر نیستند. محاسبه هزینه محصول نهایی بدون تفکیک وزن زنده، افت کشتار، ضایعات و وزن قطعات بسته‌بندی‌شده ممکن است گمراه‌کننده باشد. در ارزیابی اجرای طرح، تعریف وزن در متن ابلاغیه باید معیار قرار گیرد.

برنده و بازنده احتمالی چه کسانی‌اند؟

مرغدار ممکن است از کوتاه‌ترشدن چرخه پرورش و کاهش مواجهه با ریسک بیماری سود ببرد، اما در برابر با هزینه ثابت آماده‌سازی سالن، شست‌وشو، ضدعفونی و جوجه‌ریزی بیشتر در طول سال روبه‌رو شود. کارخانه خوراک دام ممکن است با تغییر الگوی تقاضای دان پایانی مواجه شود. کشتارگاه نیز باید ببیند سرعت خط، وزن محصول قابل‌فروش در هر شیفت و هزینه بسته‌بندی به ازای هر کیلو چه تغییری می‌کند.

واحدهای قطعه‌بندی و فرآوری هم مسئله متفاوتی دارند. مشتری عمده‌ای که سینه یا ران با ابعاد مشخص می‌خواهد، ممکن است از یکنواخت‌ترشدن سایز محصول استقبال کند یا برای بعضی محصولات به قطعات بزرگ‌تر نیاز داشته باشد. تولیدکننده ناگت، سوسیس مرغ و غذای آماده معمولاً وزن قابل‌استفاده، کیفیت بافت و قیمت تمام‌شده مواد اولیه را مهم‌تر از شکل لاشه کامل می‌داند. هیچ‌یک از این اثرها را نمی‌توان فقط از متن خبر اولیه «قطعی» دانست؛ باید عملکرد واقعی خطوط اندازه‌گیری شود.

برای خانوار، مرغ کوچک‌تر ممکن است در خریدهای کم‌حجم و پخت سریع‌تر مناسب باشد. بااین‌حال قیمت نهایی هر کیلو و نسبت گوشت خالص به استخوان تعیین می‌کند خرید اقتصادی‌تر شده است یا نه. اگر یک خانواده پیش‌تر مرغ کامل بزرگ را برای چند وعده استفاده می‌کرده، اکنون شاید به دو بسته کوچک‌تر نیاز داشته باشد و هزینه بسته‌بندی سهم بالاتری بگیرد. بنابراین پیامد رفاهی طرح را باید با قیمت واقعی و وزن خالص مصرف‌شده سنجید، نه فقط عدد درج‌شده روی ترازو.

چهار شاخصی که باید از همین حالا ثبت شوند

نخست، خوراک مصرفی به ازای هر کیلو وزن زنده سالم است. دوم، هزینه کامل تولید هر کیلو لاشه استاندارد شامل دان، جوجه، انرژی، تلفات، خدمات و حمل. سوم، تعداد روز اشغال سالن به همراه فاصله بهداشتی بین دو دوره و چهارم، درصد محصول درجه‌یک و مرجوعی در کشتارگاه. هر واحد می‌تواند این چهار عدد را برای دوره‌های گذشته و دوره آزمایشی بعدی مقایسه کند. میانگین بدون پراکندگی نیز کافی نیست؛ گله‌های بیمار، فصول گرم و سالن‌های کم‌تهویه باید جداگانه تحلیل شوند.

یک مثال صرفاً آموزشی نشان می‌دهد چرا تصمیم ساده نیست: فرض کنید در مدل نخست، هر کیلو محصول قابل‌فروش با مجموع هزینه متغیر ۹۰ واحد پولی تولید می‌شود و در مدل دوم این عدد به ۸۶ واحد کاهش می‌یابد، اما هزینه ثابت سرشکن‌شده هر کیلو از ۱۰ به ۱۵ واحد افزایش پیدا کند. هزینه کل مدل اول ۱۰۰ و مدل دوم ۱۰۱ واحد خواهد بود. کاهش هزینه متغیر به‌تنهایی به معنای ارزان‌ترشدن محصول نیست. این اعداد فرضی هستند و به قیمت واقعی دان یا مرغ در آبان ۱۴۰۵ اشاره ندارند.

نقشه اقدام برای تولیدکننده و سیاست‌گذار

مدیر مرغداری بهتر است قبل از تغییر گسترده، یک یا دو دوره را با ثبت دقیق مصرف دان، تلفات، وزن زنده روزانه و افت وزن تا فروش مقایسه کند. کشتارگاه باید با اتحادیه تأمین‌کنندگان درباره مشخصات تحویل، مبنای وزن‌کشی و جریمه‌های احتمالی قرارداد روشن داشته باشد. فروشنده هم باید به مصرف‌کننده توضیح دهد که وزن مرغ کامل، وزن قطعات و قیمت هر کیلو دقیقاً چگونه محاسبه می‌شود. این شفافیت احتمال اختلاف را کاهش می‌دهد.

سیاست‌گذار برای ارزیابی طرح، علاوه بر میانگین وزن پرنده، لازم است تغییرات ضریب تبدیل خوراک، هزینه خانوار، کیفیت لاشه، بهره‌وری مصرف آب و انرژی و ثبات عرضه بازار را در چند استان گزارش کند. داده‌های قبل و بعد باید با فصل، نوع واحد و وضعیت نهاده مقایسه شوند؛ وگرنه هر تغییر قیمتی ممکن است به اشتباه به سیاست وزن نسبت داده شود. هنوز برای پیش‌بینی قطعی افت یا افزایش قیمت مرغ از ابتدای دی داده کافی در اختیار نیست.

جمع‌بندی اینکه طرح وزن بهینه می‌تواند فرصتی برای کاهش اتلاف نهاده و اصلاح چرخه تولید باشد، اما ارزش آن در هزینه هر کیلو گوشت قابل‌مصرف و پایداری عرضه آشکار می‌شود. تا زمانی که ضوابط دقیق اجرا و نتایج میدانی منتشر نشده، عنوان درست خبر «آغاز برنامه از دی‌ماه» است و نه «ممنوعیت اجراشده». صنعت غذا باید از همین حالا معیار سنجش را آماده کند تا درباره نتیجه، با عدد سخن بگوید.

اشتراک‌گذاری

نظرات کاربران

ثبت دیدگاه در نسخه آزمایشی فعال نیست.