سامانه جامع غذا | از کارخانه تا سفره
مزه‌نامه؛ سامانه جامع غذا
سامانه جامع غذا

قیمت جهانی غذا پایین آمد، شکر گران شد؛ سه پیام برای بازار ایران

نویسنده: تحریریه مزه‌نامه

افت شاخص جهانی قیمت مواد غذایی الزاماً به معنای ارزان‌شدن همه محصولات خوراکی نیست. تازه‌ترین گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد، فائو، برای اکتبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد میانگین قیمت جهانی سبدی از کالاهای اساسی کاهش یافته، اما بازار شکر و تا اندازه‌ای روغن نباتی خلاف این جهت حرکت کرده‌اند. برای واردکننده ایرانی و کارخانه‌ای که مواد اولیه‌اش از بازار بین‌المللی تأمین می‌شود، مهم‌ترین درس این گزارش «کاهش قیمت غذا» نیست؛ بلکه تفاوت مسیر کالاها و ضرورت خرید بر پایه قرارداد، زمان تحویل و ترکیب واقعی سبد مواد اولیه است.

کالاهای اساسی روی میز بازرگانی شامل گندم، شکر، روغن و نمودار چاپی بدون نوشته

به گزارش مزه‌نامه، فائو در ششم نوامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد شاخص قیمت جهانی غذا در اکتبر به ۱۳۳٫۹ واحد رسیده است؛ یعنی ۱٫۶ واحد یا ۱٫۲ درصد کمتر از سپتامبر. با وجود این افت ماهانه، شاخص همچنان ۵٫۹ درصد بالاتر از اکتبر سال قبل قرار داشت. این اعداد، شاخص قیمت بین‌المللی مواد غذایی در ماه اکتبر هستند؛ قیمت خرده‌فروشی ایران در شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵ نیستند و نباید به چنین عنوانی منتشر شوند.

میانگین جهانی چه چیزی را پنهان می‌کند؟

فائو گزارش داده شاخص غلات در اکتبر نسبت به ماه قبل ۴٫۵ درصد کاهش یافته است. قیمت گندم پس از چهار ماه رشد، با تقاضای ضعیف‌تر وارداتی و چشم‌انداز بهتر عرضه در برخی کشورهای تولیدکننده، از جمله آرژانتین، عقب نشست. قیمت جهانی ذرت نیز زیر فشار برداشت محصول و پیش‌بینی عرضه بیشتر قرار گرفت. در مقابل، شاخص برنج در همین ماه ۱٫۶ درصد رشد کرد. بنابراین حتی در گروه غلات، جهت حرکت گندم و برنج یکسان نبود.

شکر داستان متفاوتی داشت: شاخص آن ۶٫۶ درصد نسبت به سپتامبر و ۲۸٫۸ درصد نسبت به سال قبل بالاتر رفت. فائو از اختلال بارندگی در برداشت و فرآوری نیشکر برزیل، نگرانی‌های تولید هند و چشم‌انداز برخی تولیدکنندگان دیگر به‌عنوان عوامل مؤثر نام برد. این رشد چهارمین افزایش پیاپی ماهانه بود. روغن نباتی نیز برخلاف شاخص کل، افزایش اندکی داشت. بازار لبنیات و گوشت در مجموع نزولی گزارش شدند، با این قید مهم که قیمت برخی فرآورده‌های شیرخشک خلاف کره و پنیر حرکت کردند.

برای مدیر خرید یک کارخانه بیسکویت، قنادی صنعتی یا تولیدکننده نوشیدنی، همین ناهمگونی به معنای تغییر سیاست خرید است. کارخانه‌ای که هم آرد و هم شکر مصرف می‌کند، نمی‌تواند کاهش شاخص کل را به‌صورت یک تخفیف عمومی در بودجه مواد اولیه خود اعمال کند. سهم هر ماده از فرمول تولید متفاوت است و قراردادهای هر کالا نیز زمان تحویل، ارز، کیفیت و استاندارد خاص خود را دارند. بدون این جزئیات، مقایسه «قیمت جهانی غذا» با فاکتور خرید کارخانه بی‌معنا خواهد بود.

پیام اول: قیمت دلاری با قیمت ریالی یکی نیست

قیمت جهانی تنها یکی از اجزای بهای تمام‌شده کالای وارداتی است. واردکننده در ایران علاوه بر نرخ مبنای قرارداد ارزی، هزینه حمل دریایی یا زمینی، بیمه، تأمین مالی، توقف احتمالی در بندر، تعرفه، مالیات و هزینه انتقال داخلی را می‌پردازد. حتی اگر قیمت فوب یک کالا کمتر شود، افزایش هزینه حمل یا تغییر نرخ ارز می‌تواند اثر آن را خنثی کند. به همین دلیل، اعلام «ارزان‌شدن گندم جهان» به‌تنهایی پیش‌بینی معتبری درباره قیمت نان، آرد یا محصول نهایی در ایران نیست.

برای روشن‌شدن منطق، یک مثال کاملاً فرضی در نظر بگیریم. کالایی در بازار جهانی ۵ درصد ارزان می‌شود، اما هزینه تبدیل ارز و حمل برای واردکننده در مجموع ۹ درصد بالا می‌رود. اگر سایر شرایط ثابت باشد، قیمت تمام‌شده ممکن است به‌جای کاهش افزایش یابد. این درصدها واقعی یا مربوط به بازار امروز نیستند؛ هدف نشان‌دادن اهمیت محاسبه «هزینه تحویل در انبار» یا landed cost است. مدیر مالی باید تمام عوامل را برای یک واحد یکسان، مثلاً تومان به ازای هر کیلوگرم تحویل‌شده، محاسبه کند.

درباره کالاهای دارای سیاست قیمت‌گذاری یا سهمیه‌بندی نیز انعکاس بازار جهانی در قیمت مصرف‌کننده به زمان و ساختار مقررات وابسته است. ممکن است محصولی در بازار آزاد از شوک قیمت جهانی اثر بگیرد و محصول دیگری به‌دلیل نحوه تأمین، ذخایر یا تعیین نرخ رسمی مسیر متفاوتی طی کند. بنابراین ادعای اثر مستقیم یک عدد بین‌المللی بر همه اقلام سبد خانوار، ساده‌سازی بیش از حد است.

پیام دوم: برای شکر و روغن، سناریوی ریسک لازم است

صنایع شیرینی، شکلات، نوشیدنی، مربا و فرآورده‌های قندی به تغییرات قیمت شکر حساس‌اند. وقتی رشد جهانی شکر تندتر از میانگین مواد غذایی است، سیاست خرید باید بین قفل‌کردن بخشی از نیاز کوتاه‌مدت و پرهیز از انباشت پرهزینه تعادل برقرار کند. حجم ذخیره مناسب به ماندگاری کالا، فضای انبار، سرمایه در گردش، شرایط نگهداری و امکان جایگزینی مواد اولیه بستگی دارد. پیشنهاد خرید هیجانیِ تمام نیاز سال بدون دیدن قراردادهای واقعی، توصیه اقتصادی قابل دفاعی نیست.

مدیران کارخانه بهتر است سه سناریو بنویسند: قیمت جهانی پایدار بماند؛ شکر باز هم بالا برود؛ یا قیمت آن تعدیل شود اما هزینه حمل افزایش یابد. برای هر سناریو مشخص کنند حاشیه سود هر محصول، نیاز نقدینگی و حداقل موجودی ایمن چقدر تغییر می‌کند. در مقابل، در بازار گندم یا ذرت با کاهش قیمت جهانی، فرصت مذاکره با تأمین‌کننده ممکن است فراهم شود، اما توان بهره‌برداری از این فرصت به دسترسی واقعی به کالا و شرایط پرداخت بستگی دارد.

پیام سوم: تصمیم تولید را بر مبنای وزن مواد اولیه بگیرید

به‌جای تکیه بر شاخص کلی، هر کارخانه می‌تواند «سبد خرید اختصاصی» بسازد. برای نمونه فرضی، اگر ۴۰ درصد هزینه مواد اولیه مربوط به آرد، ۳۰ درصد شکر، ۲۰ درصد روغن و ۱۰ درصد اقلام دیگر است، تغییر هر شاخص باید با همین وزن‌ها وارد مدل شود. این عددها نماینده هیچ شرکت واقعی نیستند. وزن‌ها باید از فاکتورهای خرید شرکت استخراج شوند و هر ماه به‌روزرسانی شوند؛ اگر فرمول محصولات یا سهم بازارشان عوض شد، وزن‌ها نیز تغییر می‌کنند.

شاخص‌های عملی این سبد عبارت‌اند از: قیمت خرید درب انبار به ازای کیلو، متوسط مدت تحویل، درصد تأخیر تأمین‌کننده، سطح موجودی برحسب روز تولید، تغییرات نرخ ارز توافقی و درصد ضایعات انبار. واحد خرید باید با تولید، فروش و مالی در یک صفحه مشترک کار کند؛ چون ارزان‌خریدن ماده‌ای که قبل از مصرف کیفیت خود را از دست می‌دهد، لزوماً صرفه‌جویی نیست. برای تاجری که کالای آماده وارد می‌کند، تاریخ اعتبار قیمت و شرایط حمل نیز اهمیت تعیین‌کننده دارد.

گزارش اکتبر فائو یک هشدار مدیریتی دارد: بازار جهانی غذا یک بازار واحد نیست. شاخص کل در ششم نوامبر کاهش را نشان داده، ولی شکر و برخی اقلام دیگر در همان ماه بالا رفته‌اند. برای بازار ایران، نتیجه حرفه‌ای این نیست که قیمت‌ها از فردا پایین می‌آیند؛ نتیجه این است که قراردادهای خرید، بودجه ارزی و قیمت‌گذاری محصولات باید بر پایه داده هر قلم و هزینه تحویل واقعی بازبینی شوند. مقایسه درست نیز باید میان دوره‌های مشابه و با واحد و مبنای روشن انجام شود.

اشتراک‌گذاری

نظرات کاربران

ثبت دیدگاه در نسخه آزمایشی فعال نیست.