سامانه جامع غذا | از کارخانه تا سفره
مزه‌نامه؛ سامانه جامع غذا
سامانه جامع غذا

نشاسته‌ای که بدون حرارت غلیظ می‌کند؛ فناوری تازه چه چیزی را در کارخانه غذا تغییر می‌دهد؟

نویسنده: تحریریه مزه‌نامه

در بسیاری از خطوط تولید سس، چاشنی و فرآورده‌های گیاهی، رسیدن به بافت مناسب یک مرحله انرژی‌بر است: مواد باید گرم شوند، نشاسته آب جذب کند، محصول مخلوط و سپس دوباره سرد شود. یک نوآوری تازه در هلند می‌خواهد بخشی از این مسیر را کوتاه کند. شرکت تعاونی Royal Avebe در ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶ از نوعی نشاسته سیب‌زمینی با نام تجاری PuraMYL 440 رونمایی کرد که به گفته سازنده، هنگام اختلاط سرد هم می‌تواند آب را نگه دارد و بافت ایجاد کند. اهمیت این خبر برای صنعت غذا، فقط حذف یک دیگ حرارتی نیست؛ مسئله پایداری فرمول، هزینه انرژی، کیفیت و امکان ساده‌ترشدن فهرست ترکیبات است.

نمونه مفهومی فرآورده غذایی شکل‌داده‌شده در ظرف آزمایشگاهی برای ارزیابی بافت و مواد اولیه

مسئله فنی در فرآوری سرد چیست؟

نشاسته معمولی در بسیاری از کاربردها برای ایجاد غلظت مطلوب نیاز به ژلاتینه‌شدن در حضور آب و حرارت دارد. این فرایند کنترل‌شدنی است، اما در محصولی که قرار است به‌صورت سرد تهیه شود، گرم‌کردن و سپس پایین‌آوردن دما می‌تواند به تجهیزات، انرژی، زمان و فضای بیشتر نیاز داشته باشد. در سس امولسیونی، علاوه بر غلظت، مسئله جلوگیری از جداشدن فاز آب و روغن مطرح است. در یک کوفته گیاهی، بافت باید هنگام شکل‌دهی منسجم باشد، ولی به تیغه و قالب نچسبد.

شرکت هلندی می‌گوید محصول تازه از نشاسته سیب‌زمینی ساخته شده و با یک فرایند فیزیکی به‌نام مهار حرارتی یا thermal inhibition اصلاح شده است. عبارت «فیزیکی» در اینجا به معنی خام یا دست‌نخورده‌بودن نشاسته نیست؛ ماده عمداً فرآوری شده تا رفتار کاربردی آن تغییر کند. تمایز مورد ادعا با نشاسته‌های اصلاح‌شده شیمیایی در شیوه اصلاح و نحوه برچسب‌گذاری در بازارهای مربوط است. هر مقررات محلی باید جداگانه بررسی شود.

خبر ۱۲ نوامبر چه چیزی را تأیید می‌کند؟

در اطلاعیه رسمی Avebe آمده است که PuraMYL 440 به‌محض ورود به مخلوط سرد، آب را جذب می‌کند و بافت می‌سازد. شرکت آن را برای سس و درِسینگ سرد، امولسیون، فرآورده‌های شکل‌داده‌شده، پوشش‌دهی و خمیرهای غذایی معرفی کرده است. در آزمایش‌های مرکز نوآوری شرکت، ماده در ترکیب کوفته گیاهی باعث ایجاد خمیر منسجم و کمتر چسبنده شده و در یک سس امولسیونی با ۵۰ درصد روغن نیز هنگام اختلاط سرد غلظت ایجاد کرده است. به گفته شرکت، استفاده از محصول در تولید برخی مشتریان هم آغاز شده است.

این‌ها شواهد کاربردی اعلام‌شده از سوی سازنده‌اند، نه یک کارآزمایی مستقل در تمام خطوط صنایع غذایی. نه میزان عمومی صرفه‌جویی انرژی برای تمام کارخانه‌ها اعلام شده و نه می‌توان نتیجه گرفت این ماده در هر فرمولی جایگزین یک‌به‌یک نشاسته فعلی می‌شود. برای انتخاب صنعتی، داده فنی در شرایط واقعی تولید لازم است.

چرا بافت از ظاهر محصول مهم‌تر است؟

بافت در بازار غذا می‌تواند تعیین کند محصول از ظرف چگونه خارج شود، در دهان چه احساسی ایجاد کند و هنگام حمل چه رفتاری نشان دهد. سسی که در زمان تولید غلیظ است، ممکن است پس از چند هفته انبارداری جدا شود. برگر گیاهی که خوب شکل می‌گیرد، شاید هنگام پخت آب زیادی پس بدهد. در نتیجه، معیار موفقیت یک ماده فقط رسیدن سریع به غلظت مطلوب در آزمایشگاه نیست؛ باید رفتار آن در کل عمر محصول بررسی شود.

برای مقایسه، تیم تحقیق و توسعه می‌تواند چهار شاخص ثبت کند: ویسکوزیته پس از اختلاط، تغییر بافت پس از نگهداری، جداشدن آب یا روغن و کیفیت حسی محصول نهایی. برای محصولی که قرار است حرارت ببیند، آزمون پایداری بافت پس از پخت نیز ضروری است. در فرآورده‌های گیاهی، هزینه و عملکرد اتصال ذرات گاهی به اندازه پروتئین اهمیت دارد؛ ماده غلیظ‌کننده ضعیف می‌تواند هزینه سایر اجزای فرمول را بالا ببرد.

آیا «برچسب ساده‌تر» همیشه مزیت است؟

در بازارهای مختلف، مصرف‌کنندگان به عبارت‌های فهرست ترکیبات توجه دارند. شرکت سازنده می‌گوید ماده جدید در مقررات اتحادیه اروپا می‌تواند به‌عنوان نشاسته سیب‌زمینی معرفی شود و الزام برچسب آلرژن مخصوص خودش ندارد. این ادعا به مقررات اتحادیه اروپا مربوط است؛ برای ایران نمی‌توان بدون استعلام سازمان غذا و دارو یا مقررات استاندارد، نتیجه مشابه گرفت. همچنین ساده‌ترشدن نام ماده در برچسب نباید به معنای ادعای سلامت یا برتری تغذیه‌ای قطعی تفسیر شود.

کارخانه‌ای که قصد اصلاح فهرست ترکیبات دارد باید از واحد تضمین کیفیت بپرسد آیا ماهیت ماده، فرایند تولید، مشخصات تأمین‌کننده و برچسب فارسی محصول با مجوز موجود سازگارند یا خیر. تغییر ماده می‌تواند آزمون پایداری، بازبینی پروانه ساخت یا اصلاح ادعاهای بازاریابی را ضروری کند. این هزینه‌ها بخشی از تصمیم اقتصادی هستند.

کاربرد احتمالی در ایران و موانع واقعی

در ایران، تولیدکنندگان سس، چاشنی، سوپ آماده، فرآورده‌های گیاهی و محصولات نیمه‌آماده ممکن است به فرآوری سرد یا کاهش مراحل حرارتی علاقه‌مند باشند؛ اما صرف معرفی یک نشاسته خارجی به معنی امکان تهیه فوری آن نیست. قیمت وارداتی، دسترسی ارزی، حداقل مقدار سفارش، تغییر بافت در آب با املاح متفاوت و کارکرد در ماشین‌آلات موجود باید بررسی شود. اگر ماده جدید گران‌تر از نشاسته سنتی باشد، تنها زمانی اقتصادی خواهد بود که صرفه‌جویی واقعی در انرژی، نیروی کار، ضایعات یا زمان تولید آن را جبران کند.

یک الگوی آزمون پیشنهادی و فرضی این است که سه فرمول با عملکرد هم‌سطح مقایسه شوند: فرمول پایه فعلی، فرمول با نسبت جایگزینی محدود و فرمول با جایگزینی بیشتر. مقدار ماده، زمان اختلاط، انرژی مصرف‌شده و ضایعات هر بچ ثبت شود. اگر خط نیازمند مرحله پاستوریزاسیون برای ایمنی محصول است، حذف مرحله غلیظ‌سازی حرارتی به‌معنی مجوز حذف عملیات ایمنی و کنترل میکروبی نیست. این تفکیک برای تولیدکننده بسیار مهم است.

مرز یک نوآوری مفید و یک شعار تبلیغاتی

نوآوری زمانی به بهره‌وری تبدیل می‌شود که جایگاه دقیق آن در فرایند مشخص باشد. ماده‌ای که مخلوط‌کردن را آسان‌تر می‌کند، لزوماً مجوز کاهش دمای نگهداری یا افزایش ماندگاری را نمی‌دهد. همچنین ادعای کاهش انرژی باید برای مقیاس کارخانه‌ای با داده واقعی تأیید شود. پیام اصلی معرفی ۱۲ نوامبر این است که بازار مواد اولیه عملکردی به سمت انعطاف بیشتر در فرآوری سرد و ساده‌سازی فرمول حرکت می‌کند. مدیران ایرانی می‌توانند این فناوری را در نقشه توسعه محصول دنبال کنند، اما تصمیم سرمایه‌گذاری باید پس از آزمون خط، تحلیل هزینه و بررسی الزامات قانونی گرفته شود.

اشتراک‌گذاری

نظرات کاربران

ثبت دیدگاه در نسخه آزمایشی فعال نیست.